Van een gratis naar een vrij geoweb

12 april 2007 door Stefan de Konink

Gratis kaarten op het web

Het geografische web (geoweb) ontwikkelt zich in rap tempo. Yahoo!, Google, Microsoft en anderen hebben zogenaamde mapping web services beschikbaar gesteld. Hiermee kan een ieder prachtige, interactieve landkaarten plaatsen op een website. Gratis en voor niets!

Met het maken van landkaarten zijn veel kosten gemoeid. Denk bijvoorbeeld aan het maken van luchtfoto’s, het verzamelen van landmetingen en vooral het actueel houden van de gegevens. Wist je dat de kaart van Nederland zo’n 10% per jaar verandert? Bedrijven zoals het Nederlandse TeleAtlas zijn hierin gespecialiseerd en verkopen deze data onder licentie en voor veel geld aan bovengenoemde bedrijven. Maar hoe zit het als jij of ik geïnteresseerd zijn in geografische data?

Met behulp van de mapping web services kun je leuke dingen doen. Let alleen goed op: de voorwaarden waaronder deze web services gebruikt mogen worden, beperken de inzetbaarheid. Wat doe je als Google besluit om relevante advertenties te plaatsen in ‘jouw’ landkaart? Het geld moet uiteindelijk toch ergens mee verdiend worden en vergeet niet dat advertenties verkopen hun inkomstenbron is.
Daar komt ook nog bij dat je beperkt bent door de mogelijkheden van de web services die beschikbaar gesteld wordt. Wat als jouw nieuwbouwwijk nog niet in de kaart opgenomen is? Je kunt met geen mogelijkheid de gegevens toevoegen. Fouten in de kaart veranderen? Helaas. Gelukkig is er een vrij en open alternatief.

Vrij en open geodata

OpenStreetMap is een project dat voor geo-data probeert te bereiken wat Wikipedia heeft bereikt voor encyclopedische data: een vrij beschikbare en vrij aanpasbare bron aan informatie.
Het is in 2004 in Engeland opgestart door Steve Coast en inmiddels uitgegroeid tot een community met wereldwijde activiteiten. De geo-data van OpenStreetMap is beschikbaar onder een Creative Commons licentie. Inmiddels zijn grote delen van Engeland in kaart gebracht, zoals alle snelwegen, alsmede Central London, Cambridge en vele andere dorpen en steden. Een van de doelstellingen is om de kaart van Engeland in 2008 gereed te hebben. Dat willen wij ook in Nederland!

In maart van dit jaar heeft stichting Vrijschrift in samenwerking met de OpenStreetMap Foundation in Engeland een subsidie ontvangen van de Digitale Pioniers (onderdeel Kennisland). Deze subsidie zal ingezet worden om het project in Nederland op te starten en momentum te geven. Er zijn 10 zogenaamde mapping parties gepland. Een van de doelen is om Amsterdam, Rotterdam en Den Haag dit jaar in kaart te brengen. Daarnaast is een doel een gezonde community op te zetten, om zodoende Nederland verder in kaart te brengen.

Zo werkt het

Het in kaart brengen van een gebied is redelijk eenvoudig. Je neemt een GPS en loopt, fietst of rijdt met je auto over straten en wegen. Je GPS slaat de afgelegde weg op in een zogenaamde tracklog. Deze tracklog gebruik je als basis om straten en wegen in te tekenen met behulp van een van de speciale editors. Een straat kun je vervolgens een naam geven en een classificatie, bijvoorbeeld ‘residential’ voor een weg in de bebouwde kom, of ‘motorway’ voor een snelweg. Aanvullende informatie, zoals eenrichtingverkeer, maximum snelheid en heel veel andere informatie kun je er ook in kwijt. Alle ingevoerde informatie wordt in de centrale OpenStreetMap database opgeslagen.
Daarna wil je natuurlijk de vruchten van je werk zien! OpenStreetMap heeft verschillende servers die op afroep onderdelen van de kaart opnieuw tekenen. Dit neemt even wat tijd in beslag, maar daarna kun je je nieuw in kaart gebrachte gebied bewonderen in een zogenaamde slippy map, zoals je die ook kent van Google Maps.

Het is vanwege auteursrechten niet toegestaan om de straatnamen (of de wegen zelf) over te nemen uit andere kaarten. Kaartenmakers plaatsen zogenaamde Easter Eggs in hun kaarten. Dit zijn niet bestaande, of foutieve wegen of objecten: kerken die niet bestaan, een spellingsfout in een straatnaam, een weg die door bestaande bebouwing loopt, etc. Zo kunnen ze ongeoorloofd kopiëren aantonen. Het is dus van groot belang om goed aantekeningen of foto’s te maken van straatnaamborden.

Op deze manier worden Nederland en de rest van de wereld in kaart gebracht. Een voor de hand liggende vraag is: kan dat niet sneller? Alles ter wereld is toch al eens in kaart gebracht? En zeker in Nederland – kaartenmakers van het eerste uur! – hebben we ieder stukje land al meerdere keren in kaart gebracht. Kunnen we dat niet hergebruiken?

Dat kan sneller!

Kaarten en de onderliggende geografische brondata vallen onder het auteursrecht. Hierdoor zijn deze gegevens automatisch beschermd en zal het expliciet moeten worden vrijgegeven. Dat lijkt vanzelfsprekend als het gaat om kaarten die met gemeenschapsgeld (lees: overheid) zijn gemaakt. Het ligt echter wat lastiger, omdat de overheid ook weer delen van datasets onder licentie inkoopt bij commerciële derden.

Een lichtpunt is de discussie rond het Nationaal Wegen Bestand. Dit is een door Rijkswaterstaat ontwikkelde en beheerde database met alle wegen van Nederland. In antwoord op kamervragen geven ze 16 maart 2007 aan: “Rijkswaterstaat zal het NWB onder voorwaarden vrijgeven. Dit moet in het licht gezien worden van het programma ‘Andere Overheid’ en het stelsel van Basisregistraties. Tot 1 januari 2009 wordt het NWB vrijgegeven zonder recht op hergebruik. Na deze datum wordt het NWB vrijgegeven zonder restricties. Met deze overgangstermijn wordt deels tegemoet gekomen aan de belangen van de gevestigde markt.

Wanneer dit doorgang vindt, is Nederland in een keer koploper voor wat betreft open geo-data. Ik hoop dan ook dat dit Rijkswaterstaat-initiatief navolging vindt zodat relevante, met gemeenschapsgeld ontwikkelde data, vrij beschikbaar komt.

Dat we niet alleen staan in deze visie van open geo-data tonen de quotes aan van twee technologische visionairs van deze tijd:

If you don’t make [lower-resolution mapping data] publicly
available, there will be people with their cars and GPS
devices, driving around with their laptops .. They will be
cataloguing every lane, and enjoying it, driving 4×4s behind
your farm at the dead of night. There will, if necessary, be a
grass-roots remapping.
” — Tim Berners-Lee

You could have a community capability where you
took the GPS data of people driving around and started
to see, oh, there’s a new road that we don’t have, a new
route .. And so that data eventually should just come
from the community with the right software
infrastructure.
” — Bill Gates

Wil je ook bijdragen aan OpenStreetMap, kijk dan op http://www.openstreetmap.nl.

Noot: dit artikel is ook beschikbaar als PDF

Comments are closed.